MIEJSCE ODKRYWANIA TALENTÓW
 
TYTUŁ NADANY PRZEZ MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ W ROKU SZKOLNYM 2010/2011
 

Słownik pojęć

Diagnoza i orzecznictwo

Słownik – leksykon pojęć psychologiczno – pedagogicznych

 

Opracowano na podstawie poradnika „Uczeń z dysleksją w szkole”
M. Bogdanowicz, A. Adryjanek, Operon, Gdynia 2009

 

Analiza i synteza – ogół czynności dokonywania rozkładu całości na poszczególne elementy składowe oraz scalania tych elementów w całość. Czynności te dotyczą też procesów poznawczych, analizy i syntezy doznań zmysłowych: wzrokowych, słuchowych, czucia, dotyku i ruchu (kinestezji).

 

Analiza głoskowa – umiejętność rozkładania słów na poszczególne elementy składowe – głoski, które odpowiadają fonemom (najmniejszym cząstkom języka).

 

Analiza sylabowa – umiejętność rozkładania słów na sylaby.

 

Analizatory – są neurofizjologiczną podstawą odbioru i przetwarzania bodźców w spostrzeżenia. Każdy analizator zbudowany jest z :

  • receptora odbierającego bodźce (np. czopki i pręciki w siatkówce oka) i przetwarzającego je na impulsy bioelektryczne ;
  • drogi dośrodkowej, czyli włókien nerwowych, które te impulsy przewodzą do kory mózgowej;
  • ośrodka w korze mózgowej, który stanowi reprezentację analizatora. Dotarcie do tych ośrodków powoduje powstanie wrażeń i spostrzeżeń, a więc umożliwia percepcję otaczającego nas świata.

 

Trzy analizatory biorą udział w czytaniu i pisaniu:

  • wzrokowy (odbiór bodźców wzrokowych, jakimi są np. teksty, wyrazy i tworzące je litery),
  • słuchowy (odbiór dźwięków mowy)
  • skórno – kinestetyczny ( doznania dotykowo – kinestetyczne z poruszających się narządów mowy podczas mówienia oraz od poruszającej się ręki trzymającej pióro podczas pisania).

Każdy z analizatorów musi dobrze funkcjonować samodzielnie, jak również dobrze współpracować z innymi.

 

Analizator wzrokowy – zbudowany jest z receptorów (czopków i pręcików w siatkówce), drogi dośrodkowej – wzrokowej, czyli włókien nerwowych, które przenoszą informacje (impulsy bioelektryczne) do ośrodka wzrokowego w korze mózgowej (w płacie potylicznym), odpowiedzialnego za percepcję informacji wizualnej. Jest to podstawowy proces niezbędny w nauce czytania i pisania. Podczas czytania sprowadza się on do spostrzegania tekstu, wyodrębniania z niego wyrazów, a w nich kolejnych liter, tworzących sekwencje znaków w graficznej strukturze wyrazu, odróżniania podobnych liter, zapamiętywania ich, rozpoznawania.

 

Podczas pisania zachodzi przypominania sobie kształtu liter, sposobu łączenia ich w strukturę, jaką jest sylaba, a następnie łączenia sylab w wyrazy, wyrazów w zdania i konstruowanie tekstu rozplanowanego na kartce zeszytu. Nieprawidłowe funkcjonowanie analizatora powoduje zaburzenia funkcji wzrokowych, zależne od tego, gdzie znajduje się jego uszkodzenie.

 

Analizator słuchowy – zbudowany jest z receptora (komórki włoskowate w narządzie Cortiego w uchu, które zamieniają bodźce słuchowe – drgania cząsteczek powietrza – na impulsy nerwowe ), drogi dośrodkowej – słuchowej (włókna nerwowe przewodzące impulsy bioelektryczne do kory mózgowej) i ośrodka słuchowego w korze mózgowej (w płacie skroniowym; dźwięki mowy z reguły opracowywane są w lewej półkuli mózgu). Analizator ten służy do odbioru bodźców słuchowych, w tym dźwięków mowy, ich spostrzegania, zapamiętywania. Uczestniczy w porozumiewaniu się za pomocą mowy. Wraz z innymi analizatorami stanowi neurofizjologiczną podstawę procesów czytania i pisania. Odgrywa w uczeniu się tych czynności zasadniczą rolę, ze względu na zaangażowanie w nich:

  • słuchu fonemowego, czyli zdolności różnicowania głosek, dzięki dokonywaniu analizy dźwięków mowy i odróżniania ich (np. głosek z – s, które brzmią podobnie, ponieważ różnią się tylko jedną cechą dystynktywną: dźwięcznością, stąd możliwość odróżniania słów takich jak koza-kosa);
  • umiejętności fonologicznych w zakresie operowania cząstkami fonologicznymi, takimi jak głoski, sylaby, logotomy (cząstki słów niebędące głoskami ani sylabami). Te operacje to: wyodrębnianie zdań z potoku wypowiedzeń, słów ze zdań oraz sylab i głosek ze słów. Jest to także proces odwrotny, a mianowicie syntetyzowanie słów z głosek, z sylab. Są nimi również: dodawanie, pomijanie, przestawianie cząstek, znajdujących się na końcu lub na początku słów, które pozwalają rozpoznawać i tworzyć rymy i aliteracje.

 

Prawidłowe różnicowanie i rozpoznawanie dźwięków mowy (słuch fonemowy) oraz dobrze wykształcone umiejętności fonologiczne (dokonywanie operacji na głoskach i sylabach) są podstawą bezbłędnego zapisywania i czytania nowych wyrazów, a następnie łączenia ich w zdania i tekst.

 

Błędy specyficzne - błędy charakterystyczne dla dysleksji rozwojowej.

 

Błędy specyficzne dla zaburzeń funkcji wzrokowych (percepcji i pamięci wzrokowej):

  • mylenie liter o podobnym kształcie, np. a – o, l - t – ł, m – n, n – r, u – w, ę – e, ą - a
  • mylne odtwarzanie położenia liter, np. b –p, b - d, d – g, p – g, m – w, u – n
  • pomijanie drobnych elementów graficznych liter, np. znaków diakrytycznych
  • nieróżnicowanie liter małych i wielkich
  • błędy typowo ortograficzne ó – u, ż – rz, ch –h
  • mylenie liter rzadziej używanych, H – f – F, Ł – F itp.

 

Błędy specyficzne dla zaburzeń funkcji słuchowo–językowych:

  • opuszczanie liter, końcówek lub cząstek wyrazów
  • dodawanie liter
  • podwajanie liter
  • przestawianie kolejności liter
  • łączenie i rozdzielanie wyrazów, błedy w łącznej i rozdzielnej pisowni
  • mylenie spółgłosek w szeregach dźwięczne – bezdźwięczne: b –p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s (nie dotyczy to pisma fonetycznego, gdy dziecko pisze tak, jak mówi, np. w słowie chleb głoska dźwięczna na końcu wyrazu traci dźwięczność i dlatego dziecko pisze chlep)
  • mylenie samogłosek i – y
  • zniekształcanie pisowni całego wyrazu (wyrazy bezsensowne)
  • mylenie wyrazów podobnie brzmiących
  • błędy w zmiękczeniach
  • trudności z różnicowaniem i – j
  • trudności z różnicowaniem samogłosek nosowych i cząstek -om, -on, - em, -en.

Strony: 1 2 3 4 Następna »